10 vragen over goede doelen en erfenissen

1. Hoe kan ik een goed doel opnemen in mijn testament?

Dit regel je bij een notaris. Je kunt een goed doel opnemen in je testament door een legaat op te nemen of door het goede doel aan te wijzen als erfgenaam: als enig erfgenaam of als mede-erfgenaam met familieleden, vrienden of andere goede doelen. Op die manier draag je een steentje bij aan werk dat niet door de overheid of bedrijven gefinancierd wordt.

2. Wat is het verschil tussen een legaat en een erfgenaam bij nalaten aan een goed doel?

Een legaat gaat om een specifieke erfenis (bijvoorbeeld een geldbedrag of een kunstwerk) die het goede doel ontvangt, zonder verdere betrokkenheid bij de afwikkeling van je nalatenschap.

Als je het goede doel erfgenaam maakt, heeft het wel inspraak in de afhandeling van de erfenis of moet het zelf zorgen voor de afwikkeling. Dat kan de afwikkeling complexer maken, zeker als er meerdere erfgenamen zijn, omdat alle erfgenamen het eens moeten zijn over beslissingen zoals de verkoop van het huis. Of juist als familieleden verwacht hadden te erven en betwijfelen of het wel echt de wens was van de overledene dat de hele erfenis naar het goede doel gaat.

Als je het goede doel samen met familieleden wilt laten erven, dan is een legaat voor het goede doel meestal verstandiger.

3. Kan nalaten aan een goed doel leiden tot belastingvoordeel?

Ja, vaak wel. Zeker als er geen partner of (klein)kinderen zijn. Als het goede doel erkend is als ANBI (Algemeen Nut Beogende Instelling) of SBBI (Sociaal Belang Behartigende Instelling), hoeft het geen erfbelasting te betalen.
Voor anderen dan de partner of (klein)kinderen geldt een hoog erfbelastingtarief (30% tot 40%) en een lage vrijstelling en blijft er minder over van je nalatenschap.

4. Wat als ik mijn familie oversla en in plaats daarvan een goed doel benoem?

Dat kan en is je eigen vrije keuze. Als je kinderen of een huwelijks- of geregistreerd partner hebt, is die keuze wel beperkt door de legitieme portie en de wettelijke rechten voor de partner.

Het is belangrijk wel rekening te houden met de verwachtingen en gevoelens van familieleden. Als zij worden ‘overgeslagen’ zonder uitleg, kunnen zij vragen hebben. Het is daarom verstandig om je keuze toe te lichten in het testament of al tijdens je leven te bespreken met familie, om onbegrip of conflicten te voorkomen. Soms ontstaat bijvoorbeeld discussie over ‘wilsbekwaamheid’: wist je nog wel wat je deed toen je het testament maakte? Bij twijfel hierover en gebrek aan begrip bij familieleden kunnen zij proberen de geldigheid van het testament aan te vechten. Zulke procedures wil je liever voorkomen.

5. Wat is de rol van een executeur als je nalaat aan een goed doel?

Een executeur zorgt voor de afhandeling van de nalatenschap. Als je een goed doel tot erfgenaam maakt, is het verstandig om een onafhankelijke executeur aan te wijzen. Die informeert de erfgenamen, wikkelt de hele nalatenschap af en voorkomt problemen tussen het goede doel en andere erfgenamen of nabestaanden. Ook kun je de executeur vragen je uitvaart te regelen; dit kan ook een aparte uitvaart-executeur zijn. Zorg er dan wel voor dat de executeur van zijn of haar rol op de hoogte is en meteen geïnformeerd wordt als je overlijdt.

6. Kan ik specifieke voorwaarden koppelen aan mijn nalatenschap aan een goed doel?

Ja, je kunt voorwaarden opnemen. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat een geldbedrag alleen mag worden gebruikt voor een specifiek doel binnen de organisatie. De voorwaarden moeten wel realistisch en uitvoerbaar zijn. Een voorbeeld is een kunstcollectie nalaten met als voorwaarde dat deze tentoongesteld wordt.

7. Kan ik via mijn testament zelf een goed doel oprichten?

Dat kan. Zo kun je bijvoorbeeld een stichting oprichten die studiebeurzen toekent op een specifiek vakgebied. Je kunt het helemaal zelf (laten) regelen of een fonds onderbrengen bij een bestaande instelling die werken met fondsen op naam. Zo’n fonds op naam kan over het algemeen vanaf een minimumbedrag (bijvoorbeeld vanaf 50.000 of 75.000 euro).

8. Is nalaten aan een goed doel alleen iets voor vermogende mensen?

Nee, zeker niet. Iedere bijdrage helpt, hoe klein ook. Ook mensen met een gemiddeld vermogen kiezen er vaak voor om een klein deel van hun nalatenschap te bestemmen voor goed doelen die hen na aan het hart liggen. Anderen laten een goed doel mee-erven alsof het een kind was (liefst met een legaat, zie vraag 2).

9. Hoe kies ik een goed doel?

Kies vooral een of meerdere goed doelen die bij je passen: bij je idealen, je waarden of bij ontwikkelingen waar je je zorgen om maakt, voor de toekomst of juist vanwege je eigen levenservaringen. Je kunt kiezen op een thema, of bijvoorbeeld op regio. Er zijn verschillende websites waar je goede doelen kunt opzoeken of vergelijken: zoals toegift.nl en geefwijzer.nl. Op allesovererven.nl vind je ook verschillende goede doelen.

Kijk bij je selectie ook naar de volgende punten:

• ANBI-status: kies een goed doel met ANBI-status. Deze organisaties worden gecontroleerd door de Belastingdienst en moeten aan transparantie-eisen voldoen.
• CBF-keurmerk: goede doelen met een CBF-keurmerk worden extra gecontroleerd op goed bestuur, beleid, bestedingen en transparantie. Het CBF publiceert jaarlijkse rapportages van erkende goede doelen.
• Jaarverslagen en andere rapportages: veel goede doelen publiceren op hun website jaarverslagen en informatie over de besteding van hun middelen. Probeer ook een beeld te krijgen bij de werkwijze.

10. Moet ik een goed doel informeren als ik het in mijn testament opneem?

Dat hoeft niet, maar kan wel. Vaak vinden goede doelen het prettig te horen als ze zijn opgenomen in een testament. Ze kunnen je dan betrekken bij activiteiten. Als je bepaalde voorwaarden aan de erfenis wilt verbinden, overleg dan over de haalbaarheid en wenselijkheid van je bedoeling. Zo kun je samen bekijken wat goed past voor beide kanten en in praktijk ook effect zal hebben. Natuurlijk ben je altijd nog vrij om je testament te wijzigen.