Blokker heeft het in huis: Ruzie in de familie
Leestijd: 5 minutenVader Jaap Blokker is al ruim tien jaar overleden als zijn vrouw Els en hun zoons Mark en Erwin ruzie krijgen over zijn nalatenschap. Els mag haar kleinkinderen niet meer zien en het conflict over het beheer van het familievermogen belandt bij de rechter. [CURS]Alles over Erven [/CURS] analyseerde de uitspraak en concludeert: met goede regelingen alleen kom je er niet: de onderlinge relatie is minstens zo belangrijk.
Als Jaap Blokker in 2011 overlijdt, laat hij zijn vrouw Els en hun twee geadopteerde kinderen Mark en Erwin achter. Plus een groot familiebedrijf dat het zwaar heeft in een economische crisis en zonder de voormalig topman. Tien jaar later – Blokker is verkocht en het vastgoed verdeeld tussen de families van Jaap en zijn broer Ab – richten Els en haar kinderen een nieuwe structuur in voor hun investeringen uit de erfenis van Jaap. Dit vermogen is intussen ongeveer een miljard euro waard.
Goed geregeld
Moeder en zoons zijn ieder voor een derde eigenaar van het vermogen via een ingewikkelde structuur met verschillende stichtingen en bv’s. De stemverhoudingen op overkoepelend niveau zijn gebalanceerd. Moeder Els heeft vijf stemmen, haar beide zoons ieder drie. Daarnaast zijn er drie bestuurders van buiten de familie met ieder één stem. Zoon Mark wordt daarnaast ook betrokken bij het bestuur van de onderliggende vennootschappen met daarin de effecten en de private equity portefeuille. Een vermogensbeheerder wordt aangetrokken voor het beheer. Alles lijkt goed geregeld.
Spanningen
Toch gaat het mis. Al snel lopen de spanningen op tussen moeder aan de ene kant en haar zoons aan de andere kant. Mark en Erwin vinden de beloning voor de vermogensbeheerder te hoog en ze vinden dat Els te veel op de vermogensbeheerder en een van de externe bestuurders vertrouwt. Els op haar beurt vindt dat haar zoons onverstandig met vermogen omgaan: in haar ogen hebben ze geld dat ze in eigen beheer hadden verkwist.
De advocaten van beide kanten proberen tot een oplossing te komen. De zoons willen het vermogen splitsen, zodat ze het verder zonder hun moeder kunnen beheren. Els wil het familiekapitaal bijeen houden, volgens de wens van vader Jaap. Ze komen er niet uit. Een van de zoons stuurt mails met doodswensen naar de externe bestuurders, die zich daardoor bedreigd voelen. Twee van de drie bestuurders stappen op.
Intussen speelt ook nog dat Mark vermoedt dat Jaap ook zijn biologische vader was. Het op gezamenlijk verzoek ingestelde onderzoek naar het vaderschap blijkt geen oplossing te bieden: na de conclusie dat Jaap niet de biologische vader van Mark kan zijn, heeft de deskundige zich bedreigd gevoeld door Mark.
Impasse
Het is juni 2024 en er is een impasse ontstaan: moeder en de ene nog zittende bestuurder hebben samen zes stemmen en de broers hebben er samen ook zes. Zo kunnen ze niet tot beslissingen komen. Moeder en de externe man ontslaan de zoons uit de betreffende besturen; zij mogen niet meestemmen vanwege een tegenstrijdig belang – de zoons zijn het daar niet mee eens. De externe bestuurder stemt overigens wel mee over de verhoging van zijn eigen beloning.
De maat is voor beide kanten vol: ze stappen allemaal naar de Ondernemingskamer, een speciale afdeling van het Gerechtshof Amsterdam. Beide kanten eisen dat de Ondernemingskamer een onderzoek laat uitvoeren en een onafhankelijke bestuurder benoemt. Over de verstoorde verhoudingen zijn ze het eens – over de redenen voor het onderzoek niet. Moeder vindt het gedrag van de zoons als bestuurders onaanvaardbaar en de zoons vinden de manier van beslissen rond de (volgens hen te hoge) fee voor de vermogensbeheerder en de beloning voor de externe bestuurder niet kloppen. Over en weer willen ze dat de ander uit de besturen wordt ontslagen.
Een paar weken na de zitting beslist de Ondernemingskamer onder meer:
- Er wordt een onderzoek ingesteld naar het beleid en de gang van zaken binnen drie van de vennootschappen. Dit kan zes tot twaalf maanden duren.
- Een onafhankelijke bestuurder wordt benoemd, met een beslissende stem: deze kan moeder en de bestaande externe bestuurder overrulen.
- Zoon Mark is geschorst als bestuurder.
- De onafhankelijke bestuurder moet ook bekijken of een ‘minnelijke regeling’ tussen de partijen kan worden bereikt.
Marije de Rooij: “er zijn alleen maar verliezers in de familierelatie wanneer het gaat om de juridische vraag.”
“Hoewel de nalatenschap al ruim was afgewikkeld en deze rechtszaak om ondernemingsrecht draait (en niet om erfrecht), gaat het hier óók om een familieconflict over de erfenis.” Aldus Marije de Rooij. “Het vermogen is heel veel groter en de structuur ingewikkelder dan bij de meeste nalatenschappen, maar in essentie gaat het over wie mag beslissen over het nagelaten vermogen. Moeder (die vaders wens volgt) of ook de zoons? En daar zie je wat in veel meer nalatenschappen speelt: het kan juridisch en zakelijk allemaal goed geregeld zijn, maar bij ernstig verstoorde familieverhoudingen heb je daar niet genoeg aan.”
“Vergelijk het met een zeilschip op zee”, vertelt Marije verder. “De wind zie en voel je, de stroming niet. Als je de zeilen goed op de wind hebt afgestemd, maar de stroming tegen hebt, kom je niet vooruit. Zo gaat het bij conflicten ook. Feiten en juridische structuren kun je zien als de wind, de bovenstroom. Gevoelens van familieleden – zoals een gevoeld gebrek aan erkenning – als de stroming van de zee: de onderstroom. Als het in de onderstroom mis is tussen de familieleden, kom je er “boven” – op juridisch vlak – samen niet uit: ook al komt de wind uit de goede hoek, het schip komt niet vooruit. De rechter moet dan de knoop doorhakken. Er zijn winnaars en verliezers waar het gaat over de juridische vraag – en alleen maar verliezers in de familierelatie.”
“Of de minnelijke oplossing waar de Ondernemingskamer bij de familie Blokker op doelt alsnog een oplossing kan bieden, is nog maar de vraag. Het conflict is al ernstig geëscaleerd. In het algemeen geldt dat hoe vroeger je erbij bent, hoe beter conflicten op te lossen zijn. Daarom wordt mediation bij nalatenschappen en in familiebedrijven ook preventief gebruikt: om ruzie te voorkomen. Bij mediation (of een conflict al speelt of nog niet) komen niet alleen de feiten aan de orde, maar ook die onderstroom. Vaak kan het tij nog gekeerd worden, vindt de familie een oplossing en kan de familie óók als familie verder. Bijkomend voordeel: je houdt het conflict binnenshuis.”
