De strijd om De Kleine Komedie

Youp van ’t Hek nam in mei afscheid met het programma De Laatste Ronde! Een carrière van meer 51 jaar op de planken zat er daarmee op. Waar is hij het meest trots op? Uitverkochte voorstellingen en de lange rijen voor de kassa bij al zijn voorstellingen? Een cabaretprijs? De meer dan drie miljoen boeken die hij heeft verkocht? Nee. Het meest trots is hij op dat De Kleine Komedie – een theater van vijfhonderd stoelen in Amsterdam – door zijn eenmansactie eind jaren tachtig is opengebleven. Uit de biografie Je leven spelen van Frank Verhallen publiceren we een fragment over Youps strijd om De kleine Komedie.

‘Op maandagmiddag 22 februari 1988, nog geen maand na de benefiet voor Artsen zonder Grenzen, voert hij (Van ‘t Hek, red) actie tegen het voornemen van de gemeenteraad om de subsidie voor De Kleine Komedie stop te zetten, waardoor het theater genoodzaakt zal zijn te sluiten. ‘Ik heb vier jaar mavo en zeg dat ik binnen een paar dagen dat half miljoen bij elkaar heb’, stelt de cabaretier getergd, strijdbaar en zelfverzekerd. Hij huurt, geheel op eigen naam en rekening, De Kleine Komedie af voor een openbare discussie en bestelt een pagina in de Uit- en Thuisbijlage van Het Parool. In die advertentie, gericht aan alle Amsterdammers, roept hij de verantwoordelijke wethouder, alle Amsterdamse gemeente- en kunstraadsleden, theaterdirecteuren en andere kunstmanagers op met hem in discussie te gaan in het hol van de leeuw tijdens zijn “eerste optreden als politicus”.

Meer dan duizend belangstellenden melden zich die maandagmiddag bij het theater, waar eigenlijk slechts plaats is voor nog niet de helft van hen, maar het doel heiligt deze keer de middelen. De ruim vijfhonderd mensen die er echt niet meer in passen, volgen de discussie via luidsprekers voor de ingang van het theater. ‘De Kleine Komedie is een volkstheater bij uitstek’, zegt Youp in zijn speech. ‘Dat is het altijd geweest en dat is het nog steeds. Zestigduizend doodgewone Amsterdammers kopen hier jaarlijks hun kaartje. De gemeente legt op elk kaartje acht gulden bij. Schuin tegenover De Kleine Komedie staat het Muziektheater. Alleen al de telefoonrekening is daar het afgelopen jaar driehonderdduizend gulden duurder uitgevallen. Laten we verder over dit yuppenpaleis zwijgen. Een stoel kost daar driehonderd gulden, het ene tekort stapelt zich op het andere en aan de overkant van de Amstel moet een theatertje van acht piek per stoel dicht? Nooit!’

Hoewel velen door de halsstarrigheid en arrogantie van de Amsterdamse wethouders van Financiën en Cultuur, PvdA’er Walter Etty en CDA’er Minnie Luimstra-Albeda, het gevoel hebben een verloren strijd te voeren, haalt Youp zijn grote gelijk. Hij krijgt daarbij steun uit onverwachte hoek. Na zijn oproep in Het Parool rijden, gefinancierd door buitenreclamebureau Alrecon, 54 autobussen van Centraal Nederland een maand lang door de hoofdstad met de meterslange tekst “Amsterdammers, De Kleine Komedie mag niet dicht” en daaronder “’t Hek is van de dam”.

De dagen voorafgaand aan de actiemiddag zoekt Youp de pers veelvuldig op, zoals Veronica Nieuwsradio, stad-radio en Barend & Van Dorp; op televisie het actualiteitenprogramma Hier en nu en Sonja op zondag. Bij Sonja Barend gaat hij in discussie met wethouder Luimstra. Interviews in alle landelijke dagbladen en heel veel regionale ‘Couranten’: van de Amersfoortse en de Leeuwarder, de Nieuwe Noord-Hollandse en de Schager tot die van het Nieuws van de Dag. De beste columnisten van het land gaan direct achter hun collega staan. ‘Men stond rijen dik in de zijpaden en achter de stoelen op de balkons, tot zelfs op het podium toe, waar Youp van ’t Hek zijn filippica over de dreigende intrekking van alle subsidie voor De Kleine Komedie uitsprak tegen het Amsterdamse gemeentebestuur in een baaierd van fotografen, filmers, radiomensen en mensen die in arren moede het toneel waren op gevlucht’, schrijft Nico Scheepmaker in zijn column voor de landelijke GPD-dagbladen. ‘Het was een historische gebeurtenis die ik voor geen goud had willen missen.’ 

Op initiatief van de Amsterdamse PvdA-fractie en tegen het advies van de Amsterdamse Kunstraad in gaat de gemeente diezelfde week al overstag. De Kleine Komedie blijft open en door alle goodwill blijkt het zelfs mogelijk het theater ingrijpend te renoveren. Anderhalf jaar later, zondag 10 september 1989, mag de actievoerder het zelf heropenen, waarbij hij 1500 De Kleine Komedie-sleutels over het publiek uitstrooit; het aantal is gebaseerd op het vaste-bezoekersbestand van het theater. Youp heeft zijn werk gedaan, nu moeten de Amsterdammers er gezamenlijk voor zorgen dat hun theater nooit meer dicht zal gaan. 

‘Wat mij toen opviel,’ zegt Youp als hij er later nog eens op terugkijkt, ‘was de ongelooflijke laksheid in de artistieke wereld van Amsterdam. Iedereen had zoiets van: ja, dat is nu eenmaal zo, zo gaan die dingen en het scheelde maar een haar of die Manfred Langer had de tent gekocht en in een soort iT veranderd. Toen ben ik echt woedend geworden. Ik ben actie gaan voeren op de hardste manier die ik kon bedenken. Niet gewoon met een benefietoptreden van diverse artiesten, daar red je het niet mee. Je moet je altijd realiseren dat je tegenstander veel harder is en dáár moet je dan overheen. Dat het theater uiteindelijk opengebleven is, beschouw ik als mijn grootste persoonlijke overwinning.’

Frank Verhallen, Je leven spelen. De biografie van Youp van ’t Hek, 

Uitgeverij Thomas Rap, ISBN 9789400411142, € 29,99.