Help! Ik kom uit een samengesteld gezin

Een samengesteld gezin betekent vaak ook een ingewikkelde nalatenschap. Onderliggende spanningen kunnen naar boven komen. Communicatieadviseur Katja Tuinman vertelt over haar familiegeschiedenis en de frictie rond de erfenis van haar stiefvader Wout.

Fase 1: harmonie

Ik ben opgegroeid in een harmonieus gezin in een dorp in het Groene Hart. In 1978 overleed mijn vader aan een hartinfarct. Ik was acht jaar. Mijn broer was zes, mijn zus dertien en mijn moeder 39 jaar. Als ik nu naar een gezin kijk waar een van de ouders overlijdt, dan denk ik: wat ontzettend verdrietig. Maar voor mezelf heb ik dat nooit op die manier ervaren. Ik voel me niet het zielige meisje. Mijn moeder heeft altijd met veel dankbaarheid teruggekeken op de tijd die ze samen met mijn vader heeft gehad. En ik denk dat ze daar veel kracht uit heeft geput om door te gaan. Bovendien woonden mijn opa en oma heel dicht in de buurt. Zij waren een verlengstuk van ons gezin. Mijn moeder stond altijd positief in het leven en ze is niet in het verlies blijven hangen. Ze is gaan werken en alles bij elkaar heb ik een fijne jeugd gehad. Mijn moeder was enorm gastvrij: iedereen kon blijven eten of slapen. Na de middelbare school ben ik in Rotterdam gaan studeren en uit huis gegaan.

Fase 2: nieuwe partner

Mijn moeder was niet op zoek, ze had iets van “als het op mijn pad komt is het prima”. Er kwam iemand op haar pad. Mijn tweede vader heette Wout. Wouts vrouw was overleden en hij kon slecht alleen zijn. Hij redde zich wel: hij kookte et cetera, maar hij hield echt erg van gezelschap. Wout had twee zoons, destijds midden twintig en die waren al het huis uit. De vrouw van Wout is overleden relatief kort voordat hij met mijn moeder wat kreeg. Ik heb erg gelachen om mijn moeder in die tijd. Ze legde bijvoorbeeld allemaal kleren op haar bed en riep: “Ik weet niet wat ik aan zal trekken”. Als een verliefde puber. Ik was wel de scepticus: ik wilde wel weten of het een goede man was voor mijn moeder. Maar het was snel duidelijk dat Wout een lieve man was. Of zijn kinderen het ermee eens waren, weet ik niet. Mijn moeder en Wout zijn getrouwd in 1992 – op huwelijkse voorwaarden. Ze gingen samenwonen in zijn huis.

Fase 3: ziekte

De jongste zoon van Wout heet Johan. Die was wat gesloten, maar niet onvriendelijk. De oudste heet Roy. Ook daar was het contact best goed mee. Door de jaren heen ging het goed. Een normaal samengesteld gezin waarvan alle kinderen uit huis waren. Mijn moeder en Wout waren erg blij met elkaar. Wout is onder invloed van mijn moeder door de jaren heen leuker geworden: zachter, opener, belangstellender. Ze hadden het goed samen. Een groot deel van het contact was met mij en mijn zus: dat was de gezinsdynamiek. Johan en Roy stonden wat dat betreft wat meer op afstand. Op latere leeftijd kreeg Wout gezondheidsproblemen: hartklachten en een hersentumor. Roy woonde inmiddels in Italië. Ik ging veel mee naar de gesprekken met de artsen in het ziekenhuis. Ik schreef dan voor de afspraak alle vragen op en we zorgden ervoor dat alle vragen in het gesprek aan bod kwamen. Tijdens het gesprek schreef ik mee en gaf de vragen en de antwoorden mee als het gesprek achter de rug was, zodat ze het rustig thuis konden doorlezen. Johan, zijn jongste zoon, was ook heel betrokken. Op het laatst besloot Wout om niet meer verder te gaan met chemo. Wij hadden daar vrede mee, maar Roy vond dat moeilijk. De huisarts schetste het scenario dat de tumor zou blijven groeien, steeds meer uitval, bedlegerig, niet meer kunnen praten. Dat stond haaks op wie Wout was. Dat wilde hij niet en hij begon over euthanasie na te denken.

Fase 4: euthanasie

Wout worstelde met de keuze voor euthanasie. Hij was streng christelijk opgevoed en hoewel hij later koos voor een lossere variant van het geloof, was euthanasie geen makkelijke beslissing. Na heel veel gesprekken was hij eruit: hij koos voor euthanasie. Zijn eigen huisarts was akkoord. Er kwam een SCEN-arts. Die was ook akkoord. De vrouw van Roy is Italiaanse en zij was mordicus tegen. En in haar slipstream ook Roy. Wout en Roy hebben gesproken, maar Roy werd niet overtuigd. De SCEN-arts bood aan om met beide zoons te praten, om het proces en de zorgvuldigheid toe te lichten. Dat was twee dagen voor de geplande euthanasie. De Italiaanse vrouw van Roy was er ook. Ze ging op haar knieën voor Wout zitten en smeekte om het niet te doen. Heel surrealistisch. Uiteindelijk gingen de zoons weg. Mijn moeder zou als enige bij de euthanasie aanwezig zijn. Ik belde Johan op de avond voor de euthanasie en toen merkte ik voor het eerst ander gedrag. Er was afstand. “Het is mijn vader!”, riep hij. Het enige wat ik gezegd heb is: “ik hoop wel dat je in gesprek blijft met mijn moeder, want dat is de partner van jouw vader”.

Fase 5: testament

Bij de voorbereiding van de uitvaart waren er kleine strubbelingen over wie wat doet, wat er op de kaart komt. Op de uitvaart sprak Roy: daar had ik een dubbel gevoel bij. Roy was zo tegen de euthanasie dat wat hij bij de uitvaart zei hypocriet klonk. Maar dat is vooral mijn gevoel. Kleinkinderen deden allemaal wat. Na de begrafenis gingen we uit elkaar. Er was een testament: de twee zoons waren erfgenaam en mijn moeder kreeg vruchtgebruik. De woning was van Wout en daar mocht mijn moeder in blijven wonen. Mijn moeder is met Roy en Johan naar de notaris gegaan om verklaring van erfrecht te krijgen. Mijn moeder was executeur. Een week daarna kwam Johan bij mijn moeder vragen of ze al stickers had geplakt op alle spullen. Wat van haar was en wat van hun zou worden. De manier waarop stuitte haar tegen de borst. De notaris had gezegd breng alles in kaart. Maar hoe doe je dat? Wat wordt er precies van je verwacht? We zijn nog een keer naar de notaris gegaan om te horen wat we precies moesten doen. Ik heb een overzicht gemaakt in Excel-bestanden. Het financiële stuk hebben we samen gedaan en we hielden Johan en Roy op de hoogte. Wout en mijn moeder waren 22 jaar samen en in die periode hebben ze ook samen dingen gekocht. Daar heb ik een lijst van gemaakt en het Wout-deel daarvan hebben we afgekocht. Elke stap nam enorm veel tijd. Roy in Italië ging in de weerstand. Hij zei: In Italië werkt het heel anders. Hij heeft zelfs een dreigmail gestuurd naar de notaris. De notaris bleef heel rustig: “dit is moeilijk doen om het moeilijk doen. Ze kunnen een rechtszaak starten maar ze hebben geen poot om op te staan”. Na twee jaar was alles eindelijk rond.

Fase 6: gevolgen

Waarom is het gegaan zoals het is gegaan? Ik denk dat het draaide om jaloezie. De relatie die Wout had met mij en mijn zus. Dat was een doorn in het oog van de eigen zoons. Gelukkig hebben Wout en mijn moeder alles heel netjes gedaan. Zijn wens was dat mijn moeder goed verzorgd achterbleef. Als hij had geweten hoe het zou gaan lopen, had hij waarschijnlijk een ander testament gemaakt. Dan had hij haar misschien ook tot erfgenaam benoemd. Door alle hakken in het zand is de relatie met de zoons definitief stuk gegaan. Johan en Roy voelden zich tekortgedaan; niet in geld maar in aandacht. Daar zat denk ik de pijn. Mijn moeder had heel goed contact met de twee kinderen van Johan. Maar dat contact is verbroken; ze heeft ze nooit meer gezien. Daar is mijn moeder heel verdrietig over geweest, het waren echt haar kleindochters.

Roy en Johan zijn niet op de uitvaart van mijn moeder geweest. Ik denk niet dat we elkaar ooit nog gaan zien.

Vanwege de privacy zijn de namen van de betrokkenen gefingeerd. De echte namen zijn bij de redactie bekend. Ook met je verhaal in deze rubriek? Stuur een mail aan: redactie@allesovererven.nl