Voor- en nadelen van verschillende soorten testamenten: drie voorbeelden
Leestijd: 6 minuten’Welk testament bij iemand past, is heel persoonlijk. Dat maakt mijn vak ook heel erg leuk. Het is elke keer heel verschillend’, zegt Mirjam Bos, notaris sinds 2008. In haar praktijk is ze dagelijks bezig met het afwikkelen van nalatenschappen. De ene keer pakte de keuze voor een bepaald soort testament heel goed uit, de andere keer wat minder. In dit artikel deelt ze drie voorbeelden.
1. Vruchtgebruik
Een situatie uit de praktijk van Mirjam waarbij de keuze voor de variant van het vruchtgebruik heel goed werkte, was de volgende. Een man leed aan Parkinson, zijn vrouw was mantelzorger. Helaas werd zij ongeneeslijk ziek. Mirjam: ‘Zij kwam toen bij mij langs met de vraag: “wat moeten we nou?” Duidelijk was dat haar man niet in hun woning kon blijven, maar naar een zorginstelling zou moeten als zij er niet meer zou zijn.’
Het echtpaar had samen een zoon, de man een dochter uit een eerder huwelijk. Uiteindelijk is afgesproken dat na haar overlijden de kinderen de woning erfden, maar dat de man het vruchtgebruik kreeg en dat in het testament een zogenoemde “metterwoon-clausule” opgenomen zou worden. Hierdoor kon de man eerst in de woning blijven wonen en eindigt het vruchtgebruik als hij de woning verlaat. De kinderen zijn dan ook geen overdrachtsbelasting verschuldigd. Na het overlijden van de vrouw werd voor de man een fijne plek in een zorgcentrum gevonden en de woning kwam op naam van de kinderen te staan. Mirjam: ‘Een hele mooie manier die zij met zijn vieren hebben afgesproken. De vrouw vond het destijds een heel fijn gevoel te weten dat het huis bij de kinderen zou blijven.’
2. Tweetraps-testament
Een casus waarbij de keuze voor het soort testament minder goed uitpakte, betrof een zaak waarbij sprake was van een tweetraps-testament. ‘Wij noemen dit ook wel een Radar-testament’, zegt Mirjam met een lach. ‘Dit consumentenprogramma heeft hier veel aandacht aan besteed omdat met dit testament erfbelasting wordt bespaard.’ Het voordeel ervan is dat de langstlevende partner, die een grote vrijstelling heeft voor de erfbelasting, alles erft waardoor er meestal geen erfbelasting betaald hoeft te worden. De zogenoemde bezwaarde ontvangt alles eerst, dan gaat alles over naar de zogenoemde verwachters. ‘Het klinkt mooi’, zegt Mirjam. ‘Maar voor een tweetraps-testament is het eigenlijk wel nodig dat iemand er een geweldige administratie op nahoudt.’
In deze casus kreeg Mirjam een volmacht voor het afwikkelen van een nalatenschap van een man. Hij had eerder een partner gehad, die vijftien jaar daarvoor was overleden. Zij had een tweetraps-testament opgemaakt, met de man als enig erfgenaam. Zij wilde dat wanneer de man zou overlijden, het restant naar haar kinderen zou gaan. De kinderen van de man waren hiervan echter niet op de hoogte. Dus toen de kinderen van de vrouw zich meldden, ontstond er wel wat frictie.
Mirjam: ‘Het gevolg was dat ik eigenlijk de bankafschriften van vijftien jaar terug in zou moeten zien. Niet te doen dus. Ik ontkwam er niet aan om gewoon maar te onderhandelen, een soort handjeklap. Uiteindelijk kwamen we er gelukkig wel uit, maar anders was het een juridische procedure geworden.’ Bij een tweetraps-testament is het daarom extra belangrijk dat goed wordt uitgelegd wat hiervan precies de gevolgen zijn, waarschuwt Mirjam. Bij kinderen van dezelfde ouders is het meestal niet zo’n probleem, maar bij kinderen uit verschillende relaties kan deze variant wel ingewikkelder uitpakken.
3. Verouderd testamant
Tenslotte deelt Mirjam nog een casus waarbij de erflater voor diens overlijden besefte dat het testament dat hij eerder had opgemaakt, niet meer bij zijn situatie paste. Een ondernemer met wat bedrijfspanden had een combi-testament opgesteld, met het idee dat zijn vrouw na zijn overlijden de tijd kon nemen te bekijken wat op dat moment fiscaal het beste zou passen qua afwikkeling. Helaas werd hij ernstig ziek en besloot zijn onderneming te verkopen. Hij kwam bij Mirjam omdat zijn vrouw het helemaal niet meer nodig vond zelf uit te zoeken hoe het allemaal geregeld moest worden. Hij heeft zijn testament uiteindelijk gewijzigd in een basistestament, volgens de wettelijke verdeling.
De belangrijkste conclusie volgens Mirjam: ‘welk testament bij je past, is heel persoonlijk. Ook is van belang dat een notaris bij de afwikkeling van een testament zoveel mogelijk informatie probeert in te winnen: Elke vraag roept weer een andere vraag op’, aldus Mirjam. Daarnaast haalt zij de laatste casus aan om te benadrukken dat ieders persoonlijke situatie gedurende iemands leven ook nog kan veranderen. ‘Mijn kantoor stuurt daarom iedere vijf jaar een reminder: is het niet eens tijd voor een check?’
